Kính gửi: Ông Phan Xuân Trung
GĐ Công ty TNHH Phát triển Điện toán Y khoa Hoàng Trung - HT Medsoft

Tương lai của ứng dụng CNTT vào y tế là phát triển thành một nền y tế điện tử tiên tiến, hiện đại, đáp ứng mọi nhu cầu chăm sóc sức khỏe người dân một cách khoa học và tiết kiệm. Là một trong những người tiên phong trong việc đưa CNTT vào ngành Y, T/C Nhịp Sống Số xin gửi đến ông vài câu hỏi xoay quanh vấn đề này. Rất mong nhận được phúc đáp của ông để số báo hoàn thành tốt đẹp! 

- Là tay ngang nhưng ông dám thử sức để đưa CNTT vào y khoa, vậy đã có ai phán cho là “hâm”, là “liều” không? Động lực nào khiến ông dám “mạo hiểm” như thế? 

CNTT y tế muốn phát triển thì phải có sự phối hợp giữa kiến thức CNTT và kiến thức y tế. Đây là tiên đề hợp lý. Tôi đúng là tay ngang về CNTT vì không hề biết lập trình, nhưng tôi có kiến thức về y khoa, có ý tưởng về đổi mới và có ý chí về hành động. Những lập trình viên trẻ giỏi đã giúp tôi thực hiện được ý tưởng của mình. Không ai nói tôi “hâm” hay “liều” mà chỉ có người nói tôi “hay”.

Sứ mạng của thầy thuốc là giúp người. Từ 10 năm trước tôi nhìn thấy được CNTT sẽ giúp được nhiều cho ngành y tế Việt Nam nên dấn thân vào con đường này vô điều kiện. Tôi muốn đóng góp vào lịch sử y khoa Việt Nam.

- Đâu là điểm vượt trội của Ykhoa.net, thưa ông? 

Dao kéo y khoa khác hẳn dao kéo thường. Phần mềm YKHOA.NET khác biệt so với các phần mềm khác vì nó chính là phần mềm dành cho y khoa, do bác sĩ y khoa thiết kế và để cho bác sĩ y khoa sử dụng. Chính người dùng là các bác sĩ đã đóng góp cho sự phát triển thêm tính năng của YKHOA.NET.

YKHOA.NET không phải là một phần mềm mà là một hệ thống phần mềm, bao gồm nhiều phân hệ chức năng liên kết nhau một cách liên hoàn. YKHOA.NET không phải là công cụ nhập liệu đơn thuần mà nó có nhiều tính năng hỗ trợ bác sĩ, giúp bác sĩ trong mọi việc từ chuyên môn đến quản lý. Điểm nổi bật là tính an toàn kê đơn và nhanh chóng trong nhập liệu.

Một điểm khác biệt quan trọng nữa của YKHOA.NET về kỹ thuật, đó là nó được lập trình dưới dạng Web 2.0. Đây là khuynh hướng phát triển của các phần mềm mạng hiện đại. Nhờ lập trình dưới dạng Web 2.0 mà phần mềm giải quyết được khá tốt các vấn đề truyền thông nội bộ bệnh viện và liên kết thông tin với bên ngoài. Trong tương lai các bệnh viện sẽ hòa nhập cùng nhau, sử dụng chung hệ thống dữ liệu. Điều này chỉ có được nhờ mạng internet và Web 2.0.

- Nhiều ý kiến cho rằng, việc sử dụng và khai thác, ứng dụng CNTT hiện vẫn còn hạn chế cả về cơ sở vật chất, phần mềm lẫn năng lực ứng dụng. Ông nghĩ sao về vấn đề này? 

Sử dụng, khai thác, ứng dụng… là nhu cầu của người dùng cuối, của bệnh viện. Việc khai thác CNTT tùy thuộc nhận thức của người dùng, của lãnh đạo bệnh viện. Vấn đề quan trọng bao trùm tất cả là ai sẽ cung cấp các ứng dụng đó cho bệnh viện để họ sử dụng?

Các nước tiên tiến đầu tư tài chánh rất cao vào CNTT y tế như Anh, Úc, Mỹ… cũng gặp thất bại liên tục khi xây dựng hệ thống phần mềm quản lý cho ngành y tế. Lý do là hoạt động y tế rất phức tạp, từ cấu trúc hoạt động nội bộ bệnh viện đến tiêu chuẩn liên thông giữa các đơn vị y tế. Dân CNTT có kiến thức lập trình nhưng không có kiến thức về y tế. Xây dựng được một hệ thống đáp ứng hết mọi mặt cho toàn ngành y tế là công việc không đơn giản, đòi hỏi nhà cung cấp phần mềm phải phối hợp cả kiến thức về y tế quản lý và y tế chuyên môn, có tâm huyết với mục tiêu xây dựng phần mềm, xem đó là sứ mệnh.

Ở Việt Nam hiện nay không còn khó khăn gì cho việc trang bị một hệ thống mạng máy tính hay người sử dụng. Vấn đề cốt tủy là phải có phần mềm tốt chạy trên hệ thống đó. Nhiều công ty lớn nhỏ đã tham gia vào thị trường CNTT y tế, tuy nhiên họ đã mang lại hậu quả chứ không phải hiệu quả cho khách hàng bệnh viện. Điều nguy hiểm là bệnh viện không nhận biết được công ty nào có khả năng cung cấp phần mềm “chạy được”. 

- Vừa qua, ngành Y tế TPHCM đã khuyến khích và hỗ trợ các đơn vị đẩy mạnh ứng dụng CNTT để phục vụ người bệnh tốt hơn. Tuy nhiên, ứng dụng CNTT trong y tế tại TPHCM vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của ngành, theo ông, nguyên nhân do đâu? 

Ngành y tế TP HCM đã háo hức ứng dụng CNTT vào quản lý bệnh viện từ rất sớm. Có bệnh viện đã có hệ thống mạng máy tính từ thời lập trình bằng foxpro như BV Phạm Ngọc Thạch, có nơi ứng dụng phần mềm viết bằng Access như TTYK MEDIC. Nhiều bệnh viện đã chạy đua trang bị hệ thống mạng và “đẩy mạnh” ứng dụng CNTT. Tuy nhiên yếu tố quyết định vẫn thuộc về tính hoàn thiện của phần mềm. Vì ứng dụng quá sớm nên các bệnh viện chưa có được phần mềm hoàn chỉnh. Những phần mềm rời rạc, chắp vá đó làm cho không ít lãnh đạo chán nản và rơi vào trạng thái thụ động, chờ xem ai ứng dụng tốt thì theo. Đến nay các bệnh viện TPHCM hầu như không tin tưởng vào các nhà cung cấp phần mềm nữa sau khi đã nếm nhiều thất bại cay đắng.

Không chỉ y tế TPHCM khuyến khích, hỗ trợ đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong bệnh viện mà Bộ Trưởng Y Tế còn ra chỉ thị, yêu cầu đến cuối năm 2010 tất cả các bệnh viện đều phải có phần mềm. Nếu chỉ thị bảo rằng cuối năm 2010 tất cả bệnh viện có xe hơi thì khả thi hơn, bởi lẽ phần mềm quản lý nghiêm chỉnh đâu phải muốn là có. Nóng vội và duy ý chí trong ứng dụng CNTT sẽ dẫn đến thất bại, như đề án 112 vậy.
Thay vì hỗ trợ, kêu gọi các bệnh viên ứng dụng CNTT thì nên hỗ trợ nhà sản xuất phần mềm như chúng tôi để nhanh chóng có phần mềm mà dùng.

- Ông đánh giá thế nào về mức độ sẵn sàng ứng dụng CNTT của ngành y hiện nay? 

Bây giờ là thời điểm chín muồi cho việc ứng dụng CNTT vào y tế. Các bệnh viện hầu hết có máy tính, bác sĩ nào cũng biết sử dụng internet, chủ trương của Bộ Y Tế thì đã sẵn, giá máy tính thì không quá đắt, các công ty máy tính và phần mềm cơ bản như Microsoft, Intel thì sẵn lòng hỗ trợ giá cho ngành y tế… Phần mềm cho quản lý bệnh viện thì đã được trải nghiệm thành công ở một số bệnh viện lớn, nhỏ, đã sẵn sàng cho việc nhân rộng. Vấn đề còn lại là kinh phí, kế hoạch và thời gian triển khai.

- Để tin học hóa đầy đủ, ngành y cần đáp ứng những đòi hỏi nào? 

Khó có thể nói thế nào là đầy đủ, vì nhu cầu ứng dụng CNTT trong y tế là khá lớn. Có ứng dụng trong việc nâng cao kiến thức như sách điện tử, có ứng dụng để giúp đỡ nhau như forum, website, có ứng dụng tích hợp trong thiết bị y tế, có ứng dụng trong quản lý bệnh viện, quản lý dịch bệnh… Ứng dụng được quan tâm hiện nay là mảng quản lý bệnh viện bằng phần mềm. 

Bước cơ bản để có thể triển khai ứng dụng phần mềm quản lý BV là yếu tố con người. Từ lãnh đạo cho đến nhân viên phải biết gõ bàn phím. Khi bắt tay vào ứng dụng phần mềm, những bệnh viện nào có lãnh đạo theo sát quá trình triển khai, tự tay kiểm tra tính năng phần mềm thì bệnh viện đó thành công, điển hình là bệnh viện huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp. Toàn bộ ban giám đốc đều tham gia vào việc triển khai và kiểm tra chi tiết. Những bệnh viện mà lãnh đạo giao hết cho cấp dưới thực hiện thì đa phần thất bại. Đó là vấn đề nhận thức của lãnh đạo về tầm quan trọng của CNTT y tế.

Hiện nay chưa có một trường đại học hay trung học y tế nào ở Việt Nam có khoa CNTT y tế (medical informatic), chưa có lớp học nào dạy cho cán bộ quản lý về CNTT y tế. Muốn làm một cuộc cách mạng y tế bằng CNTT, trước hết phải trang bị kiến thức CNTT cho lãnh đạo y tế.

- Nhiều người vẫn chưa đặt hết niềm tin vào khả năng “phục vụ” của phần mềm y tế. Ông có lời trấn an gì về nỗi lo này? 

Vì chưa thấy nên chưa tin, vì thất bại nên không tin. Những nhà cung cấp phần mềm nghiệp dư đã tạo nên tâm lý mất niềm tin của các bệnh viện đối với phần mềm. Tôi hiểu rõ điều đó nên đã và đang tiến hành tạo ra các mô hình mẫu trên thực tế. Hiện nay toàn quốc đã có những điển hình thành công, có thể giới thiệu cho những người quan tâm. 

Phòng khám đa khoa An Khang có bệnh án điện tử online, bệnh nhân có thể truy cập hồ sơ bệnh án tại nhà. Khoa khám theo yêu cầu Bạch Mai đã ăn nên làm ra nhờ ứng dụng YKHOA.NET trong quản lý. Bệnh viện huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp đã xuất tất cả các báo cáo bảo hiểm y tế, tài chính, chuyên môn, hành chánh… bệnh viện chỉ từ một hệ thống phần mềm. Những bệnh viện cỡ lớn như Bạch Mai, Lão Khoa, Việt Tiệp - Hải Phòng, Vĩnh Phúc … đều đã triển khai thành công. Báo Sức Khỏe và Đời Sống đã bình chọn bệnh án điện tử là một trong 10 sự kiện y tế nổi bật trong năm 2008. Cơ quan BHYT Hà Nội đã gửi thư khen ngợi BV Bạch Mai về công tác thống kê BHYT nhanh chóng và chính xác…

- Bệnh án điện tử có giúp giảm tải, rút ngắn thời gian chờ đợi cho bệnh nhân không? 

Đây là điều chắc chắn. Trong hàng chục công đoạn của quá trình khám bệnh, thay vì ghi lặp lại tên tuổi địa chỉ bệnh nhân, người ta chỉ click chuột hay quẹt thẻ. Những thao tác lặp đi lặp lại như ghi kết quả siêu âm, kê đơn thuốc… sẽ được tự động hoàn tất (autocomplete). Kết quả xét nghiệm, siêu âm… xem ngay trên mạng nội bộ, không cần chờ in…

Việc dùng phần mềm cũng cần phải đi đôi với thay đổi quy trình làm việc thì mới hiệu quả. Thay vì chia việc thu phí đối tượng dịch vụ riêng, bảo hiểm riêng, trẻ em riêng… thì tất cả các nhân viên sẽ làm việc như nhau trên cùng hệ thống máy tính. Thay vì tập trung thu phí tại 1 nơi thì có thể tạo quầy thu phí tại từng khoa, từng tầng lầu, bệnh nhân sẽ được phục vụ như nhau tại các vị trí khác nhau. Có khá nhiều cải cách làm rút ngắn thời gian chờ đợi của bệnh nhân.

Việc rút ngắn thời gian chờ đợi chỉ là một lợi ích nhỏ của bệnh án điện tử. Còn có nhiều điều quan trọng hơn khi ứng dụng bệnh án điện tử đó là tính chính xác trong thông tin khám chữa bệnh, kiểm tra an toàn thuốc, lưu trữ hồ sơ lâu dài, chia sẻ thông tin nhanh chóng… Những điều này có thể giúp cứu rất nhiều sinh mạng bệnh nhân khỏi các sai sót y khoa và đồng thời tạo nguồn dữ liệu cho nghiên cứu khoa học. Đây không phải là ước vọng mà là thực tế đã có tại một số bệnh viện Việt Nam.

- Xin cảm ơn ông. 

Phương Nam - Nhịp Sống Số